कञ्चनपुर, चुनौतीबीच शिक्षाको उज्यालो जोगाइ रहेका एक शिक्षक
दुर्गम गाउँमा विद्यालय सञ्चालन गर्नु आजको समयमा सजिलो काम होइन। झन् बसाइँसराइको तीव्र लहरले गाउँ रित्तिँदै जाँदा विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या घट्दै जानु स्वाभाविक जस्तै भइसकेको छ। यही कठोर यथार्थसँग जुध्दै शिक्षाको दियो निभ्न नदिने प्रयासमा लाग्नुभएको छ ब्रह्मचारी प्राथमिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक केशब बहादुर साउद।
आज विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या अत्यन्त न्यून छ, र यो अवस्था विद्यालयको कमजोरी होइन—समग्र गाउँकै वास्तविकता हो। रोजगारी, स्वास्थ्य, शिक्षा र सुविधाको खोजीमा अधिकांश अभिभावकहरू बसाइँसराइ गरेर अन्यत्र गएका छन्। यस्तो अवस्थामा विद्यार्थी संख्या बढाउने सम्भावना पनि प्रायः बन्द जस्तै छ। तर, यिनै सीमित विद्यार्थीहरूलाई गुणस्तरीय शिक्षा दिनुपर्छ भन्ने दृढ अठोटका साथ प्रधानाध्यापक साउद निरन्तर क्रियाशील हुनुहुन्छ।
उहाँको नेतृत्वमा विद्यालयमा “संख्या होइन, गुणस्तर” भन्ने सोचले काम भइरहेको छ। थोरै विद्यार्थी भए पनि प्रत्येक बालबालिकालाई व्यक्तिगत ध्यान दिन सकिने अवसरका रूपमा उहाँले यो अवस्थालाई लिनुभएको छ। नियमित कक्षा सञ्चालन, सिकाइमा सुधार, सरसफाइ र अनुशासनमा उहाँले कुनै सम्झौता गर्नुभएको छैन।
बसाइँसराइले विद्यालय मात्र होइन, समग्र गाउँको सामाजिक संरचना नै प्रभावित बनाएको छ। खाली घरहरू, सुनसान आँगन र घट्दो बालबालिकाको आवाजबीच विद्यालय सञ्चालन गर्नु आफैंमा एक संघर्ष हो। तर, यस्तै कठिन अवस्थामा पनि विद्यालय बन्द हुनु हुँदैन भन्ने दृढ विश्वासका साथ उहाँ आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहनुभएको छ।
प्रधानाध्यापक साउदको सोच स्पष्ट छ—“विद्यार्थी जति छन्, उनीहरूलाई नै राम्रो बनाउनु हाम्रो पहिलो कर्तव्य हो।” यही प्रतिबद्धताका कारण सीमित स्रोतसाधन र न्यून संख्याबीच पनि विद्यालयमा शिक्षाको उज्यालो निभ्न दिएको छैन।
अन्ततः, केशब बहादुर साउद जस्ता शिक्षकहरू नै शिक्षा क्षेत्रका वास्तविक योद्धा हुन्, जसले परिस्थितिसँग सम्झौता नगरी आफ्नो कर्तव्यलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। संख्या घट्दै जाँदा पनि जिम्मेवारी घट्दैन भन्ने उदाहरण उहाँले व्यवहारमै देखाइरहनुभएको छ।