कञ्चनपुर । सुदूरपश्चिमका पूर्व मुख्यमन्त्री राजेन्द्र रावलले नालापानी किल्लामा पुगेर नेपाली वीरताको गौरवमय इतिहासलाई सम्मान गर्दै यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रचार गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।
भारतीय राज्य उत्तराखण्डको देहरादूनमा आयोजना गरिएको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार तथा पर्यटन महोत्सव उद्घाटन समारोहका क्रममा पूर्व मुख्यमन्त्री रावल नालापानी युद्धस्थल पुगेका थिए । उनले त्यहाँ वीर बलभद्र कुँवर थापा र उनका सहयोद्धाहरूको त्याग, बलिदान र बहादुरीलाई सम्झिँदै गोर्खाली सेनाको अद्वितीय साहसको प्रशंसा गरे ।
रावलले भने, “वीरता सिमानाभन्दा परको विषय हो । नेपाली वीरताको गौरव कुनै निश्चित भूगोलमा सीमित हुनु हुँदैन, यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउन जरुरी छ ।“ उनले नालापानी युद्धस्थलमा बनेको स्मारक कसले बनायो भन्ने भन्दा पनि यो सम्पूर्ण नेपालीहरूको ऐतिहासिक धरोहर भएकाले सबैले यसको जगेर्ना र प्रवद्र्धन गर्नुपर्ने बताए । रावलले नालापानी किल्लामा उपस्थित भएर वीर गोर्खाली सेनाले देखाएको साहस र बलिदानको गाथा स्मरण गर्दै भने, ूवीरता सिमानाभन्दा परको विषय हो। नेपाली वीरताको गौरव कुनै निश्चित भूगोलमा सीमित हुनु हुँदैन, यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउन जरुरी छ।
वीर बलभद्र कुँवर नेपाली इतिहासका महानायक हुन्, जसले सन् १८१४–१८१६ को अङ्ग्रेज–नेपाल युद्धमा अद्वितीय साहस देखाएका थिए । विशेषगरी नालापानी युद्धमा उनले देखाएको वीरता इतिहासमा स्वर्ण अक्षरले लेखिएको छ ।
अंग्रेज सेनापति जनरल गिलेस्पीको नेतृत्वमा आएको इस्ट इण्डिया कम्पनीको विशाल सेना नालापानी किल्ला कब्जा गर्न आतुर थियो। तर बलभद्र कुँवर र उनका सिपाहीहरूले बलियो प्रतिकार गरे । अंग्रेजहरूले नेपाली सैनिकलाई कमजोर पार्न पानीको स्रोतसमेत रोकिदिए । पिउने पानीको चरम अभाव हुँदा पनि बलभद्र र उनका सिपाहीहरूले अन्तिम क्षणसम्म आत्मसमर्पण गरेनन् ।
जब लड्न सक्ने अवस्था रहेन, बलभद्रले बचेका सेनाहरूसँग किल्ला छाड्ने निर्णय गरे । अंग्रेजहरूले उनलाई आत्मसमर्पण गर्न आग्रह गरे तर उनले गर्वका साथ जवाफ दिएः “हामीलाई आत्मसमर्पण गर्न आउनु पर्दैन, हामी त गोली खाएर मर्न तयार छौं !” बलभद्र कुँवर आफ्ना बचेका सिपाहीहरू लिएर नालापानी छाडे, तर उनको वीरता देखेर अङ्ग्रेज सेनाले समेत सलामी दिए ।
पूर्व मुख्यमन्त्री रावलले ऐतिहासिक युद्धस्थल नालापानीलाई विश्वसमक्ष चिनाउन नेपाल सरकारले पहल गर्नुपर्ने बताए। उनले भने, “हाम्रो इतिहासलाई संरक्षण गर्दै भावी पुस्तालाई वीरताको गाथा सुनाउने जिम्मेवारी सबै नेपालीको हो ।“
उनले वीर बलभद्र कुँवर थापा र नालापानी युद्धले नेपालको सार्वभौमिकता रक्षा गरेको उल्लेख गर्दै यस्ता ऐतिहासिक स्थलहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन गन्तव्यका रूपमा विकास गर्नुपर्ने सुझाव दिए ।
नालापानी युद्ध नेपाली इतिहासको एउटा गौरवशाली अध्याय हो, जसले नेपाली वीरताको उच्चतम उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ ।